Zilverspar

 

Abies alba (bot.)

European silver fir, whitewood (Eng.)

Sapin blanc, sapin pectiné (Frans)

Weißtanne, Edeltanne, Silber-Schwarzwaldtanne (Duits)

 

Pinaceae - dennenfamilie

zilverspar

 

De zilverspar is legendarisch een vruchtbaarheidssymbool en Moeder van het bos. Haar magische kracht zou bescherming bieden tegen onheil. Het Nederlandse woord zilver en Latijnse alba (wit) heeft betrekking op de grijsgroene, zilverig glanzende naalden en de gladde, zilverwitte stam. Het is een prachtige kerstboom, die lang in de warme kamer kan staan, zonder dat de naalden uitvallen.

 

Verspreiding

De zilverspar is vele jaren lang op één na de hoogste boom van Europa geweest. In Groot Brittannië was hij zelfs de hoogste, tot hij in 1955 door een douglas van 55 m overtroffen werd.

Zilverspar prefereert streken met een gelijkmatig klimaat met veel neerslag. Zijn natuurlijke verspreidingsgebied zijn de Zwitserse Vooralpen, het Juragebergte, het Zwarte Woud in Duitsland, de berglandschappen van de Pyreneeën, Bourgondië, de Vogezen en Polen. Hij groeit daar vaak in combinatie met beuken en dennen. In 1603 kwam hij ook naar de Britse eilanden. In Schotland staan nog enkele zilversparren uit de 17e eeuw.

In Nederland komt hij zelden voor, want hij doet het niet goed op onze arme bosgronden. Hij wordt wel eens in parken en tuinen aangeplant.

In zijn boven genoemd verspreidingsgebied gaat de Zilverspar door een overvloed aan groot wild en milieuvervuiling erg achteruit.

mannelijke(links) en vrouwelijke(rechts)bloeiwijzen

 

Plantkenmerken

Zilverspar is een tot 50 m hoge, kaarsrechte naaldboom. Zijn kroon is eerst een spitse kegel, later zuilvormig met een afgevlakte top. Het kenmerkende van deze boom zijn de platte, brede takken. Zoals vele naaldbomen draagt de zilverspar zijn takken in etagevormige kransen om de stam. Iedere tussenruimte tussen twee van deze kransen is het resultaat van één groeiseizoen. Zolang de boom alle kransen tot de grond nog bezit, kan aan het aantal kransen de leeftijd worden vastgesteld.

De twijgen zijn grisbruin behaard, de knoppen eirond en zonder hars.

De naalden zijn recht, kort en hebben aan de onderkant twee witte strepen. De bovenzijde is glanzend donkergroen. Aan de top hebben ze een insnijding.kegels van de zilverspar

De mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten aan dezelfde boom, maar wel afzonderlijk. De korte mannelijke bloemen staan in groepen bijeen, onderaan het schot van het vorige jaar. De afzonderlijke vrouwelijke bloem groeit aan de top van het schot van het vorige jaar.

Bloeiwijzen en kegels bevinden zich alleen in de top van de boom. De cilindervormige bruine kegels staan rechtop, hebben zichtbare dekschubben en een klein naar beneden gebogen puntje. Na rijping valt de kegel aan de boom uiteen, alleen de middenas blijft nog lang aan de tak achter.

De schors is zilvergrijs met fijne groeven. De zilverspar kan 600 jaar oud worden.

 

Soorten

Twee andere soorten hebben zich in Zuid-Europa gevestigd: Abies cephalonica in Griekenland en Abies pinsapo in het bergland nabij de Costa del Sol in Spanje. Het zijn blauwgrijze, stijve en erg prikkende soorten.

. kegel en assen na het uiteenvallen

In Algerië komt de minder stekelige Abies numidica voor.

 

Ook in de Himalya, Japan, Korea en China groeien prachtige zilversparren. Abies koreana is de bekendste soort en wordt bij ons als sierboom met een overvloed aan kegels aangeplant. De rijpe kegels zijn zuilvormig, purperkleurig met bruine lijnen en lovertjes van doorschijnend hars . Net als een geschenk van een tovenaar vallen ze uiteen bij aanraking.

 

Twee Japanse zilversparren, Abies homolepsis en Abies veitchii, worden betrekkelijk veel aangeplant. Opvallend zijn de witte strepen aan de onderkant van de glanzende naalden. De naalden van homolepsis zijn omhoog gericht, waardoor alleen de witte kant zichtbaar is. De jonge loten van veitchii zijn bruin, van homolepsis wit.

Een derde Japanse soort, Abies mariesii, vormt rode scheuten en de winterknoppen liggen gehuld in een laagje hars.

 

De mooiste Chinese zilverspar is Abies delayavi.var. forrestii, genoemd naar zijn ontdekker George Forrest en naar de abt Delavay, die als eerste begon met een onderzoek naar de flora van West - en Midden-China. Deze boom heeft dikke, bruinrode takken en aan de onderzijde blinkend witte naalden. Bij ons zien we hem zelden. kegel van Abies koreana

 

Twee soorten uit de Himalaya zijn Abies spectabilis en Abies Windows. De laatste heeft lange, dunne naalden, uitlopend in twee kleine tanden.

In parken vinden we wel eens Abies nordmanniana (noordmannspar) met een dicht kleed van heldergroene naalden.

 

Gebruik

Het hout van de zilverspar is licht en vrij van hars. Het is grauwwit van kleur, behalve de kern, die donkerder is. Wegens zijn taaiheid en veerkracht is het geschikt voor timmerwerk, en meubelplaat, funderingen, balken, muziekinstrumenten (voor al orgels en violen), kisten en plinten.

Omdat dennenhout in tegenstelling tot vurenhout nauwelijks hars bezit, wordt het ook gebruikt voor emballagedoeleinden. Vroeger gebruikte men dennenhout voor fusten en lucifers.

kegels van Abies numidica (numidische den)

 

 

Medicinaal gebruik

Sap van de naalden werkt slijmoplossend en helpt bij aandoeningen van de ademhalingsorganen. Uit de kegels wordt een etherische olie gedestilleerd, de ‘templinolie’. Hij heeft een zoete, balsemieke geur die aan sinaasappels doet denken.

2 tot 5 druppels etherische olie van zilverspar kunnen, opgelost in heet water, gebruikt worden bij griep, verkoudheid, koorts, bronchitis, astma (inhaleren), reumatische klachten, spierpijn (inwrijven).

 

Legende

In Beieren wordt verteld dat bosarbeiders eens een mooie vrouw tegen kwamen. Zij brak van een zilverspar drie takken af, die ze aan de mannen gaf met de woorden:"Dit zijn gelukstakken. Bewaar ze goed!" Twee van de arbeiders vertrouwden het niet en gooiden de zogenaamde 'heksentakken' weg. De derde stak het takje op zijn muts, waardoor het in goud veranderde. De andere twee liepen terug om hun takjes te zoeken, maar ze vonden niets. Zij zouden rond middernacht nog steeds aan het zoeken zijn.

 

rijpe kegels van Abies alba    bovenzijde van Abies alba    onderzijde van Abies alba   

 

Startpagina        Naaldbomen